Interview met Roel van Dalen regisseur van de film 'Ajax- daar hoorden zij engelen zingen.'

Verschenen in IDFA dagkrant van 23/11/00

Roel van Dalen in Vrij Nederland van 16 December '99 over dit interview: 'Toen de film uitkwam, heb ik in twee weken ongeveer vijfenveertig interviews gegeven. [...]Zelden of nooit waren het interessante vragen over de film zelf. Ik heb één interessant interview gehad. Dat was met een hele rustige jongen, voor de dagkrant van het IDFA.'

'Bij Ajax zijn we... nooit tevreden!'

De warming-up

Een doelman is een doelman omdat hij niet kan voetballen - Ruud Gullit

Een jaar lang heeft filmmaker Roel van Dalen het 'bedrijf' Ajax mogen filmen; het jaar waarin de voetbalclub tijdens hun honderdjarig bestaan een dramatisch seizoen meemaakte. Van Dalen:'AJAX-DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN vond ik gewoon een mooie titel.Daar ver weg horen ze engelen zingen.Daar is het allemaal prachtig.En ze horen het wel, maar kunnen er nooit bijkomen.' Rustig drinkt Van Dalen zijn bakkie koffie en kijkt tevreden over Mokum uit.'lk ben al mijn hele leven een Ajax-fan en zit altijd op de tribune. Een film over Feyenoord of PSV was ondenkbaar geweest,daar ben ik niet in geïnteresseerd. Ik heb veel geschreeuw van mezelf moeten wegknippen, als we aan de rand van het veld stonden te filmen,zo leefde ik mee.'

De eerste helft

Voetbal is oorlog - Rinus Michels

'Het Ajax-gevoel? Tja, dat is iets ongrijpbaars.' Er verschijnt een diepe frons op zijn gezicht. 'David Endt,teammanager van Ajax, bekeek bij mij de film en terwijl hij de aftiteling voorbij zag komen zat hij te huilen. Een ontzettend mooie reactie. Misschien is dat het Ajax-gevoel?', zegt Roel van Dalen met een zucht.Om de werkelijkheid zo dicht mogelijk te benaderen heeft de filmmaker besloten de betrokkenen niet te interviewen voor de camera. 'Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik niet had geweten wat ik die jongens had moeten vragen. Je hoort ze al zo vaak praten in die Studio Sport gesprekjes en daar komt nooit wat uit. Ik wilde ze nu op een andere manier laten zien. Alleen maar observeren. Het aardige aan deze vorm is dat de macht van de associatie en suggestie veel groter wordt in de film.Je gaat dan veel meer nadenken over een scène.' Na de zoveelste nederlaag druipt trainer Jan Wouters af naar de stilte van zijn kantoor. Wachtend op de strop.'Dit is echt een prachtig shot.Je hebt echt een implosie van geluid. Eerst hoor je die enorme ArenA met mensen die hem uitschelden en dan...niks meer.Hij loopt naar binnen en je hoort alleen nog zijn ademhaling,waarna hij even later stilletjes de deur voor je sluit.Geweldig.Dit is een zeer gelukkig moment om te besluiten mee naar binnen te lopen.'

'Voor deze vorm van documentaire maken, is vooral moed nodig', legt Van Dalen uit. 'Al je bedachte plannen moet je weer laten varen om in the spur of the moment een totaal andere kant op te gaan. Dat heeft met ervaring te maken, denk ik.'  

'Misschien heeft het ook met talent te maken, maar ik ben eerder geneigd te zeggen dat documentaires maken ambachtelijk is. En dat kun je leren en je kunt er ervaring in krijgen.'

Rust (of: De lauwe thee pauze)

De mooiste ballen zitten in de zak van de scheidsrechter - Harry Mulisch

Een jonge trainer spreekt de jonge pupillen van Ajax D2 in de rust even toe. Hij lijkt verdacht veel op de drill-sergeant uit FULL METAL JACKET. 'Want',blaft de trainer zijn spelertjes toe,'bij Ajax zijn wij...?' 'Nooit tevreden!',roepen alle jongetjes netjes in koor. Roel van Dalen is verbaasd over de reactie van mensen op deze scène. 'Ja, iedereen roept hoe vreselijk het is dat die jongen voetballertjes worden uitgekafferd. Maar dat is natuurlijk de makkelijkste reactie die er is! Want de mensen willen wel dat Ajax wint. En alle Patrick Kluivertjes en Marco van Bastentjes zijn allemaal zo door de mangel gehaald en zijn grote voetballers geworden. Ik vind het een beetje naïef.'

De filmmaker is zich er wel terdege van bewust dat de beelden uit Ghana -van jonge voetballertjes, die op middeleeuwse wijze worden gekeurd om bij Ajax te mogen voetballen - schokkend zijn. 'De mensen die geschokt zijn hebben in eerste instantie gelijk. De scène maakt geen prettige indruk en je krijgt er nare associaties bij. Maar aan de andere kant: als de jongens het redden hebben ze een fantastische toekomst en hun hele familie ook.'

De tweede helft

Je moet schieten, anders kun je niet scoren - Johan Cruijff

'Het sociale element is een belangrijk deel van documentaires maken. Je moet als filmmaker altijd maar weer zorgen dat de mensen zich in goede handen wanen. Dat je vertrouwen uitstraalt. Dat was heel moeilijk bij Ajax. Kijk, er komen zoveel media op die jongens af dat ze vanzelf een beetje terughoudend worden. Er zijn maar een paar plekken waar de jongens even zichzelf kunnen zijn. En dan stonden wij daar weer met de camera.'

Maar de filmmaker wist wat hij wilde vertellen. 'Je probeert de werkelijkheid te vangen zoals die zich voor je ontrolt. Daar geef je een totaal eigen draai aan door wat je filmt. Vervolgens recreëer je de werkelijkheid op een subjectieve manier, die eigenlijk niks meer met die werkelijkheid te maken heeft. Je kunt er zo mee manipuleren en een andere realiteit maken, die de mensen vaak aannemen als de werkelijkheid. Maar het is natuurlijk niet de werkelijkheid.'

De wedstrijdanalyse

Voetbal is een simpel spelletje -Willem van Hanegem

'Het was altijd al de bedoeling van dit project om een langere film te maken', zegt Van Dalen. Maar de trend is dat de omroepen een vast 52 minuten tijdslot willen. Volgens de filmmaker hoeft dit geeft belemmering te zijn voor de creativiteit. 'Als je het van tevoren weet, maak je daar toch je film op. Ik heb net de research voltooid voor een documentaire over Het Nationale Ballet en die wordt 50 minuten. Ik bedenk dan hoeveel tijd ik nodig heb om zo'n gezelschap te portretteren en kom uit op 90 à 100 minuten. Maak je dan twee aparte afleveringen of maak je een vervolgverhaal dat doorloopt? Dat kan je van tevoren bedenken. je hebt allemaal te maken met tijdslots van omroepen.Het is geen ramp om je daaraan aan te passen.'Van een modern fenomeen als de docusoap wordt de filmmaker niet warm of koud.'Ik weet nooit zo goed raad met dat woord. De wat snellere hit and run acties. Je merkt dat het veel oppervlakkiger is dan wanneer je ergens heel veel tijd in steekt. En omroepen vinden het natuurlijk prettig om dat soort dingen te hebben,omdat het goedkoop is. Het is niet mijn vorm, zal ik maar zeggen.' Is Van Dalen na deze film nog te porren voor een potje voetbal? 'Haha, ik voetbal zelf niet meer. Ik heb ooit eens m'n been gebroken met voetbal en houd het nu bij basketbal.'

<<<